https://thuviensach.vn

íTìoi vinh - ngọc Lon [biên soọn]

https://thuviensach.vn

NH À XUẤT BẢ N
HÓNG ĐỨC

1I I
II I

https://thuviensach.vn

lÒ lNÓ lĐầV
'Ĩĩng trước thế giới với bao điều kỳ
ỉiệu, mang trong mình sự tò mò, khát
\rnng tìm hiểu, câu nói thường thâY
nhất ở trẻ là ”Vì sao?". “Vì sao phải hít thở?", "Vì
sao Vịt có thể bơi trên mặt nước?", "Vì sao cây mía
có một đầu ngọt hơn?", "Vì sao Mặt Trăng đi theo
chúng ta?", "Vì sao chuông nứt đánh không
kêu?..." Quả thực, những câu hỏi "Vì sao?" đó,
khiến đôi lúc người lớn chúng ta cũng khó mà trả
lời để con trẻ hiểu được.
Bưc^c vào tuổi thiếu niên, các em nhỏ đồng thời
bước vào một lứa tuổi ham học hỏi, thích tìm hiểu
những kiến thức khoa học và tri thức nhân loại. Có
thể nói, thời điểm này các thông tin, tri thức được
bộ não các em ghi nhớ rõ ràng và sâu đậm nhâ"t.
Vì vậy, việc đu'a đến cho các em những kiến thức
khoa học chuẩn xác là rất quan trọng.
Xuât phát từ những suy nghĩ trên, chúng tôi đã
sưu tầm và biên soạn bộ sách "10 vạn câu hỏi vì
sao" này, bộ sách mang lại những câu trả lời cho
các em theo từng chủ đề. ”10 vạn câu hỏi vì sao"
gồm 5 chủ đề: Cơ thể người, động vật, thực vật, vũ
https://thuviensach.vn

trụ kỳ bí và bí ẩn quanh ta. Bộ sách được giải đáp
ngắn gọn, súc tích và dễ hiểu, kết hỢp những hình
ảnh minh họa sinh động sẽ đem đến cho các em
những kiến thức cơ bản, chứa đựng nội dung
phong phú. Từ đó, giúp các em nắm bắt các kiến
thức một cách nhanh nhât. Và cũng từ đó giúp các
em thỏa mãn trí tò mò của mình, tự tin hơn về kiến
thức khoa học để bước vào cuộc sông.
Bộ 5 cuốn sách trên chính là món quà vô cùng
ý nghĩa mà các bậc phụ huynh dành tặng cho bé
dam mê tìm hiểu khoa học, giúp bé phát triển toàn
diện nhất.
Trân trọng!

https://thuviensach.vn

Vi S(Wtim hoạt động suôt đủi
hằõĩig mệt mỏi?
Trái tim của con người là một tổ chức cơ vân
đặc biệt, với các sợi cơ kết chặt thành một khối
vững mạnh.
Hoạt động co bóp của tim giúp cho các bộ phận
trong cơ thể luôn được cung câ"p chât dinh dưỡng
đều đặn.
Tim co bóp và dãn nở, khiến cho máu luôn lưu
thông trong mạch, ớ quá trình
này một khôi lượng máu
lớn đi qua tim, nhờ đó
các tế bào của tim cũng
nhận được nhiều châT
dinh dưỡng, đồng thời
sự co dãn có tính chu
kỳ, nên nó mới có thể
hoạt động suôT đời mà
không mệt mỏi.

Máu tuần hoàn như thế mw?
Máu trong động mạch đi từ tim đến các bộ
phận của cơ thể, sau đó máu trong tĩnh mạch lại
từ các bộ phận của cơ thể chảy về tim.
https://thuviensach.vn
Cơ thể ngươi
7

Trái tim giống như một chiếc bơm, đẩy máu
vào các động mạch. Sức đẩy này hao hụt dần suốt
chiều dài của hệ mạch do sự ma sát với thành
mạch và giữa các phần tử máu. Còn vận tôc máu
ở tĩnh mạch lại tăng dần do được sự hỗ trỢ chủ
yếu bởi sự co bóp của các cơ bắp quanh thành
mạch. Thêm vào đó, sức hút của lồng ngực khi ta
hít vào và sức hút của tâm nhĩ khi dãn ra khiến
máu trong tĩnh mạch chịu áp lực lớn, bị dồn ép
chảy về tim.

Vì sao iưiỉ đóị trụng lại sõi?
Sau khi thức ăn được tiêu hóa hết, dạ dày và
ruột non sẽ trông rỗng nhưng dịch tiêu hóa vẫn
được tiết ra, lượng đường trong máu quá thâ"p, khi
ầy xuât hiện cảm giác đói. Các cơ của thành dạ
dày và ruột co lại, đẩy phần thức ăn đã tiêu hóa
của bữa ăn trước đó xuống ruột già. Tiếng kêu
phát ra là tiếng động của nước, không khí và thức
ăn đang được dồn xuông qua một lối ra nhỏ. Sự co
bóp không mấy dễ chịu này báo hiệu cho chúng ta
biết, đã đến lúc dạ dày cần thêm thức ăn.
Nếu bụng chúng ta lại trống rỗng rât lâu nữa,
thì các cơ của thành dạ dày lại tiếp tục co bóp,
mạnh hơn lần trước. Các tế bào thần kinh ở niêm
8

e)

https://thuviensach.vn

mạc dạ dày báo hiệu lên não tạo ra phản xạ co bóp
khi đói. Rất nhiều khí và thức ăn đã tiêu hóa được
nén chặt xuống trong dạ dày rỗng, khiến tiếng sôi
càng to hơn. Ngoài ra, nếu bụng trống rỗng thì
tiếng kêu lại càng vang to hơn.
Một số nhà khoa học cho rằng triệu chứng sôi
bụng còn là cách để cơ thể tự làm sạch, đưa các
mâ'u thức ăn thừa và vi khuẩn ra ngoài. Sự co bóp
khi đói thường bắt đầu ở phần dưới của bụng, tiếp
tục xuống đến ruột non. Quá trình này kéo dài từ
10 đến 20 phút và có thể tái diễn sau 2 tiếng đồng
hồ cho đến khi dcỊ dày được nạp thêm thức ăn.

ữùng mủi aé hít Ihở có iợỉ ỈCÌI gì?
Dùng mũi để hít thở mới
phù hỢp với nguyên lý khoa
học, bởi xoang mủi không
chỉ là đường lưu thông, mà
còn có chức năng làm ấm,
làm ẩm, làm sạch không khí.
Mạch máu trong niêm
mạc xoang mũi râd nhiều, có
chức năng dãn nở và co rút,
có thể điều tiết tuỳ theo sự
thay đổi của môi trường bên
Cơ thểhttps://thuviensach.vn
người
9

trong và bên ngoài. Khi không khí lạnh từ bên ngoài
đi vào xoang naũi, máu trong các huyết quản nhỏ
tăng lên, tốc độ chảy cũng tăng, như vậy có thể sưởi
ấm không khí từ ngoài vào để có nhiệt độ tưctng
ứng với nhiệt độ cơ thể. Đồng thời, xoang mủi sẽ
làm ẩm ướt không khí khô bên ngoài vào để duy trì
hoạt động sinh lý bình thường trong đường hô hâp.

Vi scw khi bị cảm mạc mũi
khùng ngã được nùiỉ?
Mùi vị ngửi được là do tế bào khứu giác ở bên
trong mũi. Những tế bào này nằm trên niêm mạc
của đỉnh xoang mũi. Trong tình trạng bình thường
mùi vị bay vào xoang mũi, sẽ kích thích các tế bào
khứu giác, lúc đó chúng ta nhận biết được mùi gì
ngay. Khi đã mắc phải cảm mạo, các vi khuẩn sinh
sôi nảy nở trong khoang mũi, niêm mạc mủi bị
xung huyết sưng phồng lên, có khi còn bị bịt chặt
lỗ mũi làm ngăn cản sự hít thở, mùi vị mà mũi
ngửi đưcic liền giảm đi. Vả lại, khi niêm mạc mũi
bị xung huyết, sưng phồng, nước mủi tăng lên, số^
nước mũi này phủ lên niêm mạc mũi, giống như
phủ lên một lớp thảm, ngăn chặn sự kích thích
mùi vị đôì với tế bào khứu giác. Cho nên, khi bị
cảm mạo chúng ta không ngửi được mùi nữa.
10

0

https://thuviensach.vn

Vì S(Wpỉiải híi tỉiô?
Khi hít thở, sẽ có khối lượng lớn ôxy (O2) đưa
vào phổi, sau đó được chuyển đến các tế bào. Các
tế bào của cơ thể cần có O2 để tạo năng lượng cho
hoạt động sông. Nếu các tế bào bị thiếu O 2 trầm
trọng, chúng sẽ cạn năng lượng và bị chết. Đồng
thời, các tế bào cũng tạo ra khí thải gọi là cacbon
đioxit (CO,) thở ra khí CO2 nhằm không để chúng
gây độc cho các tế bào. Chính vì vậy, con người
cần hít thở liên tục mọi lúc, mọi nơi.

Tại scw chúng ta lại run Hằỉ tạnh?
Cơ thể chúng ta cần duy trì nhiệt độ ổn định ở
36,9 °c. Dưới tác động kích thích của không khí
lạnh, cơ thể chúng ta tự xuât hiện phản ứng run
cầm cập. Thực chât của hiện tượng này là sự co rút
của cơ bắp. Khi cơ thể chúng ta bị không khí lạnh
xâm nhập, cơ quan cảm nhận nhiệt độ trên da lập
tức truyền tín hiệu không khí lạnh xâm nhập lên
não. Não chỉ huy cơ thể triển khai một số biện
pháp giữ âm cho cơ thể, da co lại (thông qua cơ
chế nổi da gà) nhằm giảm bớt lượng nhiệt trong cơ
thể thoát ra ngoài và chống không khí lạnh bên
ngoài xâm nhập vào trong cơ thể. Bên cạnh đó.
Cơ thểhttps://thuviensach.vn
người ■ 11

việc sản sinh nhiệt trong cơ thể cũng được tăng
cường. Thông tin ra lệnh sản sinh nhiệt được
truyền đến da, hai cơ đối kháng liền đồng thời sản
sinh ra lực đối kháng tương đồng thực hiện co rút.
Trong khi chúng thử sức cạnh tranh với nhau thì
cơ thể chúng ta không vận động nhưng lượng
nhiệt sinh ra tăng lên tương đôì lớn. Nhờ đó mà
duy trì sự cân bằng cơ bản giữa quá trình tỏa nhiệt
và sản sinh nhiệt.
Chính vì thế, cảm giác run người xảy ra khi thời
tiết lạnh giá là một hiện tượng điều tiết phát sinh
để duy trì nhiệt độ ổn định của cơ thể.

Viscwcósẹo?
Sau khi làn da của chúng ta bị thương, tế bào ở
sâu trong vết thương liên kết thành hỢp chât xenlulô kết dính có tính dai cao để nối chặt các mô da
bị rách lại với nhau. Bên ngoài da, các tế bào biểu
bì không ngừng sinh ra, che phủ lên mặt ngoài vết
thương, làm vết thương nhanh chóng liền lại. Mặt
ngoài vết thương, sau khi liền thì lưu lại những
dấu tích ắy, đó chính là sẹo. về màu sắc thì sẹo hơi
hồng hơn so với lớp da ban đầu, và cứng hơn lớp
da ờ xung quanh, có cảm giác đau ngứa khó chịu.
Thời gian qua đi, cảm giác đau ngứa sẽ mâd, vết
12

https://thuviensach.vn

sẹo chuyển thành một mô mềm màu xám nhạt và
bằng phẳng hơn trước. Nếu vết sẹo không quá lớn,
qua một thời gian nhất định, làn da không ngừng
phục hồi, vết sẹo cuối cùng cũng dần nhạt đi,
thậm chí biến mâd.
Từ đó có thể thấy, việc hình thành vết sẹo là
cách tự bảo vệ và thích ứng của cơ thể với môi
trường bên ngoài.

Vi sao hài vêt ttiimg liên (ta
tỉiì sẽ cẩm thấy ngứa?
Da của chúng ta phân thành mâ^y tầng, tầng
biểu bì thấp rửìất gọi là tầng sinh phát, sâu thêm
một chút gọi là tầng da thật. Nếu vết thương sâu
đến tầng da thật, khi sắp lành sẽ rất ngứa, đó là
Cơ thể https://thuviensach.vn
người
13

các tế bào biểu bì của da có khả năng tái sinh rât
mạnh, không ngừng sinh trưởng nhân lên, chỗ da
bị thương qua một thời gian sẽ được tế bào tái sinh
bù đắp lại.
Dưới da có rất nhiều tổ chức như mạch máu,
dây thần kinh, giữa chúng cũng cần có mô liên
kết. Tổ chức mạch máu sinh trưởng nhanh hơn rât
nhiều tổ chức thần kinh. Khi dây thần kinh chưa
sinh vào mô liên kết, vết thương rất ngứa ngáy
khó chịu. Lúc ây, mạch máu trong mô liên kết rât
dày đặc, lân át dây thần kinh, dây thần kinh mới
lại khá mẫn cảm, nhất tề phản ứng lên, chúng ta
sẽ thây ngứa.

Vi saoàìnà dạng cúa các răng
hhùng giông nhm?
Hình dạng của răng người không giông nhau,
có chiếc nhọn, có chiếc lệch, có chiếc vuông,... Sở
dĩ, chúng có sự khác nhau đó là để đảm nhiệm
những công việc khác nhau. Răng mọc chính giữa
mặt trước chuyên cắt thức ăn. Gần hai bên khóe
miệng có đôi răng nhỏ hơn gọi là "răng nanh"
chuyên xé nát thức ăn. Răng phía trong gọi là răng
hàm, chúng giống như cối xay, dùng để nghiền
nát, làm vỡ thức ăn.
14

0

https://thuviensach.vn

\i sao phải thay răng?
Chúng ta có hai bộ răng là răng sữa và răng
vĩnh viễn. Lớn lên một tuổi nhất định nào đó, bộ
răng sữa sẽ lung lay, chỉ cần vô ý chạm vào thì
răng sẽ rời ra. Song những chiếc răng rời ra rồi sẽ
có một chiếc răng mới thay thế.

Các bạn nhỏ bắt đầu thay răng từ 6 - 7 tuổi,
khoảng đến 12 tuổi là thay xong hết. Cho đến tuổi
20 thì mọc đến cái răng cuối cùng. Nhìn chung,
mỗi người có tất cả 32 chiếc răng. Cũng có một sô"
người chỉ mọc 28 chiếc mà thôi.

\t sao nóỉ nhìn răng biết moi tác?
Răng là một trong những bộ phận cứng rắn
nhâ"t trong cơ thể con người. Nó có khả năng chịu
đựng những kích thích về vật lý, hóa học râ"t cao.
Cơ thể https://thuviensach.vn
người
15

Chúng thay đổi hình dạng rât chậm, cho nên nó có
thể giúp cho pháp y đoán được chủng tộc, tuổi tác,
giới tính, nhóm máu, nghề nghiệp, nguyên quán,...
của con người. Cũng có thể căn cứ tình trạng to
nhỏ, hình dạng, sự sắp xếp của răng để chứng
minh thân phận của một con người. Một vị Giáo
su' đại học của Nhật từng nói: "Răng là một bản /i/
lịch có thể nói lên quá trình của một đời người".

Vi sao ngM ta lại ngáp?
Mỗi giây, mỗi phút,
chúng ta đều hấp thụ
ôxy, thải khí cacbonic
trong cơ thể ra ngoài.
Sau nhiều giờ làm
việc, cơ thể và bộ óc
đều mệt mỏi, lúc này
cơ thể sản sinh ra
nhiều khí cacbonic.
Nếu không kịp thải ra
ngoài thì cơ thể càng
thây mệt mỏi hơn.
Ngáp là một động tác
hít thở sâu, có thể hít vào thật
nhiều dưỡng khí tô"t cho cơ thể, thở ra được rửiiều
khí cacbonic có hại. Khi cơ thể mệt mỏi, trong
16

0

https://thuviensach.vn

người tích nhiều cacbonic sẽ sản sinh ra phản ứng
tự nhiên là ngáp để hít thật nhiều khí ôxy, thải
thật nhiều khí cacbonic ra ngoài, giúp cơ thể tỉnh
táo lại. Vì thế, mới nói: ngáp có tác dụng bảo vệ
sức khỏe.

Vì S(Wmăt khùng sợ réi?
Trên tròng mắt của chúng ta có rât nhiều dây
thần kinh: có cái trông coi về xúc giác, có cái điều
khiển cảm giác nhưng thiếu dây thần kinh về cảm
giác rét buốt. Vì vậy, cho dù trời rét đến đâu,
tròng mắt cũng không hề cảm thây lạnh.
Hơn nữa, bên ngoài tròng mắt lại có mí mắt,
chúng giông như hai cánh cửa lớn, ngăn chặn gió
rét bên ngoài. Cho nên nhiệt độ của tròng mắt bao
giờ củng cao hơn nhiệt độ của chóp mũi, vành tai,
ngón tay.

Vì S(W mà có dử mắt?
Ban ngày, niêm dịch và nước mắt sinh ra trong
mí mắt, nhờ tác động các chớp mắt mà xoa lên
khắp bề mặt của nhãn cầu, có tác dụng bôi ướt bề
mặt nhãn cầu, loại trừ bụi bặm và diệt vi khuẩn.
https://thuviensach.vn
Cơ thể người
17

Nước mắt và niêm dịch thừa có thể thông qua
đường ông nước mắt mặt của khóe mắt mặt trong
chảy vào xoang mủi. Ban đêm, sau khi ngủ say,
nước mắt ít đi, nhưng niêm dịch không giảm. Số
niêm dịch cùng một sô" châ"t bẩn trộn lẫn vào nhau,
vì thiếu sự pha loãng của nước mắt, trở nên quánh
cứng, nước mắt không kịp chảy vào thành thử dồn
ở khóe mắt. Đó chính là dử mắt.
Ngày thường dử mắt không nhiều. Nếu bị đau
mắt, mắt bị mệt mỏi quá mức, dử mắt liền nhiều lên.

Vi sac nước mái íạỉ mặn?
Trong nước mắt có chủa muối, đương nhiên loại
muối này không phải là do ai đó bỏ vào mà là do
cơ thể của chúng ta tạo ra. Muối trong cơ thể
chúng ta không chỗ nào không có: trong máu,
trong các châT dịch và trong các mô. Bên trên phía
ngoài của nhãn cầu có tuyến lệ - tuyến nước mắt
- to bằng đầu ngón tay cái. Nó như một xưởng
máy biến đổi máu thành nước mắt, như vậy trong
nước mắt đương nhiên chứa muôi rồi.
Điều đặc biệt nữa, nước mắt có râ"t nhiều ích lợi
cho sức khỏe. Ngoài việc giúp chúng ta biểu đạt
các tình cảm khác nhau, nó còn có nhiệm vụ râ"t
quan trọng, đó là bảo vệ cửa sổ tâm hồn khỏi bị
18

ữ)

https://thuviensach.vn

các vi khuẩn \''à chất bẩn xâm hại, có tác dụng diệt
khuẩn và tiêu độc. Nước mắt có thể hình thành
một màng mỏng ở bề ngoài nhãn cầu, có tác dụng
chống khô và làm ướt giác mạc.

Vi S(W mút chủng méỉ hằỉ nhìn vật gân?

Cũng là nhìn, nhưng khi nhìn vật gần, tại sao
con mắt dễ bị mỏi?
Đó là vì ở hạng thái bình thường, thị tuyến (đường
nhìn) của hai mắt chúng ta song song với nhau. Các
cơ điều khiển nhãn cầu ở trạng thái thả lỏng cũng giữ
cho thị tuyến hai mắt song song như vậy.
Khi ta nhìn vật ở xa, thị tuyến của hai mắt gần
như song song với nhau, sáu bó cơ ở ngoài nhãn
cầu không cần phải hoạt động nhiều lắm để điều
chỉnh nhãn cầu, vì thế ta không cảm thây mệt mỏi.
Nhưng khi nhìn các vật gần, các bó cơ cả trong
lẫn ngoài của mắt cùng phải làm việc để điều chỉnh
cho thị tuyến của hai con mắt tập trung vào một
Cơ thế người
19
https://thuviensach.vn

điểm, lúc này các cơ mắt phải làm việc nhiều. Vậy
nên khi nhìn lâu vào vật gần, thì mắi sẽ chóng mỏi.

Vì sao có hiện tượng mđt lác?
Là vì xung quanh mỗi nhãn cầu đều có 6 dâv cơ
kéo giữ nên nhãn cầu có thể chuyển động linh hoạt \'à
có thể cùng nhìn thẳng về phía trước. Nếu trong số dó
có một dây cơ gặp vấn đề hoặc ngắn lại thì chiếc nhãn
cầu đó sẽ nghiêng về một phía và ữở thành mắt lác.
Mắt lác ở các bạn nhỏ phần nhiều là do thị lực
không bình thường gây ra. Ví dụ: mắt cận thị, mắt
viễn thị,... đều có thể làm cho các cơ ở xung quanh
nhãn cầu không phôi hỢp tốt với nhau, tạo thành
mắt lác. Loại mắt lác này chỉ cần đeo loại kính mắt
thích hợp thì dần dần có thể phục hồi được. Cá
biệt có trường hỢp mắt lác có thể là do nhãn cầu
bị mọc mụn sinh ra. số người mắc phải bệnh này
thường là chỉ có một nhãn cầu biến thành mắt lác.
Gặp phải tình trạng này người bệnh phải kịp thời
đến bệnh viện để kiểm tra và điều trị.

Vì sao hhốc ỉm thi vành mắt sẽ đỏ lên?
Mi mắt người rất mỏng, ở đây lại tập trung
nhiều mạch máu, thời gian khóc kéo dài dẫn đến
20

0

https://thuviensach.vn

mạch máu sau khi nở ra xung huyết lớn, liền lộ ra
vành mắt đỏ lên.
Nói chung trẻ con khi khóc đều nhắm tịt cả hai
mắt lại, cơ dưới mi mắt cũng co chặt lại, máu trong
mạch máu ở mi mắt không sao lu'u thông dễ dàng
được, hai bàn tay lại còn không ngừng chà xát lên
mi mắt, mi mắt liền dần dần tích tụ một số nước mắt
ngâ'm ra, vậy là làm cho nó tạm thời bị sưng lên.

Vi sao ngáp lại chảy nước mđt?
Khi ngáp, cơ mặt, lưỡi và
họng của chúng ta co mạnh, làm
tăng áp lực trong khoang miệng.
Áp lực này ảnh hưởng đến
khoang mũi, tạm thời ngăn
đường thoát của nước mắt
xuống mũi, do đó nước từ tuyến
lệ tràn ngược vào trong mắt,
khiến nước mắt tràn ra ngoài.
Thực ra, không chỉ có ngáp, mà những động tác
làm co cơ mặt khác, ví dụ cười ngặt nghẽo, hắt hơi,
ho, nôn,... đều có thể làm chảy nước mắt. Ngoài
ra, đôi khi bụi vào mắt, khói, ánh sáng chói, gió
lạnh cũng có thể tạo ra tình huông tương tự. Cũng
vì thế, khi chảy nước mắt bao giờ cũng kèm theo
nước mũi chảy dài.
Cơ thể người
21
https://thuviensach.vn

Vì sao cm ngươi mắi lại chugển ứộng?

Hai con mắt giống như hai quả cầu tròn sông
trong hai hô" lõm ở trên hộp sọ gọi là hốc mắt, nó
gắn liền với đầu nhờ vào các cơ. Chỉ cần chuyển
động các cơ này, con ngươi mắt có thể sẽ chuyển
động theo.
Bâ"t kể là nhìn thẳng, nhìn trái, nhìn phải hay nhìn
sau, hai con mắt của con người đều thống nhâ"t hành
động. Điều này là tại sao vậy? Thì ra cơ liên kết mắt
với đầu - gọi là cơ ngoài mắt, chịu sự chỉ huy thống
nhâ^t của não bộ, khi cần nhìn về một hướng nào đó,
cơ ngoài mắt liền nhanh chóng phát tín hiệu về não.
Liếc mắt muốn nhìn sang trái, não bộ chỉ huy cơ
ngoài mắt của mắt trái và cơ trong mắt của mắt phải
co mình lại. Não còn ra lệnh giữa là các cơ cùng phối
hợp, khi ấy cơ trong mắt của mắt trái và cơ ngoài
mắt của mắt phải lại cùng thả lỏng. Như thế sẽ
22

0

https://thuviensach.vn

khiến cho con ngươi mắt trái hướng ra ngoài, con
ngươi mắt phải hướng vào trong, hai mắt đồng thời
chuyển động về bên trái. Cho nên, chúng ta thường
không thể chỉ chuyển động một mắt mà giữ cho mắt
kia không chuyển động.

Mỉ mắt vì S(W lại măy?
Mí mắt trong y học gọi là "nhãn kiếm". Trong
mí mắt con người, có một bó cơ râT mỏng gọi là
"cơ bánh xe", nó bao quanh mắt, phát triển theo
hình bánh xe, do một nguyên nhân nào đó khiến
nó đột nhiên co lại thì sẽ xuâT hiện hiện tượng máy
mắt, y học gọi là: 'Tung mí mắt".
"Máy mắt" tuyệt đối không phải là bệnh gì to
tát, bởi thế không cần thiết phải lo lắng không yên,
tình huống thông thường là do nghỉ ngơi không tôt
mà dẫn tới mí mắt bị máy động.

Vi S(Wmứt hhỡng dê mm bệnh?
Mắt của chúng ta nhìn bề ngoài trông thật mỏng
manh nhưng nó lại có đặc điểm; So với các bộ phận
khác trong cơ thể, nó không dễ bị mắc bệnh.
Bạn có biết vì sao không? Bởi mắt có chức năng
tự bảo vệ mình, có thể đề phòng bệnh tật mọi lúc.
Cơ thể https://thuviensach.vn
người
23

Tuyến lệ ở góc trôn
mắt chuyên tiết ra
nước mắt. Nước mắt
không phải là nước
thuần khiết, có thể
tiêu diệt những vi
khuẩn gây bệnh rơi
vào trong mắt, nhưng
vc^íi số lượng không
nhiều, có tác dụng bảo vệ
mắt bất cứ lúc nào.
Thường thường, cứ một lúc mắt lại chớp, điều
này cũng có tác dụng bảo vệ mắt, hai lớp mí mắt
trên dưới cùng lên xuống một lượt, đã dùng nước
mắt còn lại phía dưới mí mắt rửa sạch bụi bặm
trên nhãn cầu. Mắt không phải sinh ra là khôngbao giờ mắc bệnh. Nếu như không vệ sinh, không
bảo vệ mắt thì vi khuẩn xâm nhập vào nhanh hơn
cả khả năng tự bảo vệ của mắt, mắt cũng có thể
mắc bệnh.

Vì sao Hàỡng non dụi mất?
Khi bị ngứa trên mắt, chúng ta thường lấy tay dụi
mắt, đó là một thói quen thiếu vệ sinh. Bởi vì, tay
chúng ta sờ \^ào đủ thứ, bên trên có rất nhiều thứ
24

0

https://thuviensach.vn

bẩn thường dây vào như: bụi bặm, các loại vi trùng,
vi rút,... mà mắt thường không nhìn thấy được.
Khi ta đưa tay lên dụi
mắt, những loại bụi bặm,
các loại vi trùng, vi rút
đó liền được đưa vào, hạt
bụi trong mắt lăn qua lăn
lại gây tổn thương cho
kết mạc, vi trùng cũng sẽ
thừa dịp này sinh sôi nảy
nở bên trong mắt, gây
nên viêm kết mạc.
Cho nên chúng ta không nên lây tay dụi vào mắt.

Vì scw hhóỉ làm cay mâl
và íứm chảy nưức măi?
Không chỉ khói mà hơi cay của hành, của ớt, rồi
muối, mắm, bụi bặm chạm Vcào mắt sẽ tác động lên
tế bào cảm thụ của mắt và gây ra cảm giác cay mắt.
Đây là phản ứng tự bảo vệ của cơ thể để đẩy
vật lạ trào ra khỏi mắt hoặc làm hóa lỏng nồng độ
của chât gây cay mắt.
Khi có bụi, muôi, giâ'm hay khói lọt vào mắt,
chúng ta phải nhắm mắt lại, cúi thâp đầu xuống
Cơ thể người
25
https://thuviensach.vn

và chớp mắt lia lịa để cho nước mắt tràn ra. Không
nên lây tay di bên ngoài mắt làm cho vật lạ lân sâu
vào mắt thêm và khó trôi ra.

Vì sao ánh sáng quá chói
có thểgãy cận thị?
Mọi người thường cho rằng do
ánh sáng không đủ hoặc lâu ngày
sử dụng mắt một cách quá mức
sẽ gây ra cận thị. Râd nhiều
người đề phòng việc thiếu ánh
') sáng nên đã tăng ánh sáng
trong phòng để bảo vệ thị lực
và đề phòng cận thị. Kết
quả là: không bảo vệ được
mắt, mà vẫn bị cận thị.
Thực ra, nếu ánh sáng quá chói khi chiếu vào
mắt, do kích thích vào các tế bào cảm quang của
võng mạc, sau đó được thần kinh thị giác truyền
đi, dẫn đến trạng thái co rút lâu dài và mệt mỏi
của cơ trơn vòng bên trong củng mạc, khiến cho
đồng tử co lại, hạn chế số lượng tia sáng đi vào
bán cầu. Mắt phải chịu sự kích thích của ánh sáng
mạnh lâu ngày sẽ tạo nên sự thay đổi trong chức
năng của nhãn cầu làm chức năng của mắt thât
thường, từ đó mà bị cận thị.
26

https://thuviensach.vn

Do đó, cần sử dụng mắt một cách khoa học,
không nên làm việc, đọc sách dưới ánh sáng quá
yếu cũng như quá mạnh, quá chói. Tô^t nhâ"t là
dùng ánh sáng có gam màu âm, cộng với việc
luôn chú ý bảo vệ mắt thì bạn mới có thể đề
phòng cận thị.

Tại sao mầu mnh lại có lọi cào mãt?
Vạn vật tự nhiên có nhiều loại màu sắc khác
nhau, mỗi một loại màu sắc đem lại cho con
người những cảm nhận khác nhau. Ví dụ như màu
đỏ, màu vàng khiến người ta cảm thây chói mắt;
màu xanh lá cây, màu lam khiến người ta cảm
thây bình thản, nhẹ nhõm. Mỗi một loại màu sắc
lại có sự hấp thụ và phản chiếu ánh sáng khác
nhau, ví dụ lượng phản chiếu ánh sáng của màu
đỏ là 67%, màu vàng là 65%, màu xanh lá cây là
47%, màu xanh lam là 36%. Đây là lý do vì sao
màu đỏ và vàng lại chói mắt hơn màu xanh lam
và xanh lá cây.
Do sự hâp thụ và phản xạ ánh sáng của màu
xanh lam và xanh lá cây tương đối trung tính nên hệ
thống thần kinh, vỏ não và võng mạc của con người
củng dễ thích ứng hơn. Màu xanh của cỏ cây sẽ làm
giảm bớt tác hại của sự phản chiếu tia tử ngoại vào
https://thuviensach.vn
Cơ thể người
27

mắt, giảm bcít sự kích thích đối với mắt. Vì vậy, nếu
có thời gian rảnh đi ngắm cây cối hoa cỏ thì sẽ rất
có lợi cho việc làm giảm bớt căng thẳng cho mắt.

TỈIÓbăng mùi có lợi ícli gì?
Không ít người cho rằng, mũi và miệng đều có
thể thở được, hai bộ phận này không có sự khác
biệt lớn. Thực ra, quan điểm này không đúng. Phải
thở bằng mủi mới đúng khoa học. Bởi lỗ mũi
không chỉ là nơi lưu thông không khí, nó còn có
tác dụng làm âm, ẩm Yằ sạch không khí.
Các mạch máu trong lỗ mũi rât nhiều, có khả
năng co giãn, và có thể tự điều tiết theo sự biến đổi
của môi trường bên ngoài cơ thể. Khi không khí lạnh
bên ngoài tràn vào lỗ mũi, máu trong những mạch
máu nhỏ tăng lên, độ lưu thông nhanh hơn, như vậy
không khí lọt vào lỗ mủi có thể được điều tiết cho
nhiệt độ ấm bằng nhiệt độ cơ thể. Đồng thời, biến
không khí khô hanh trở nên ẩm ướt để duy trì hoạt
động sinh lý bình thường của đường hô hâp.
Ngoài ra, trong lỗ mũi còn mọc rất nhiều lông mũi,
nếu thở bằng mủi, lông mủi sẽ cản bụi bẩn trong
không khí vào mũi. Khi bụi bẩn và các vi sinh vật vào
trong lỗ mũi, lông mũi và châd nhầy trong mũi sẽ cản
lại. Chất nhầy trong mũi còn chứa dung môi diệt
khuẩn, nó có thể liên kết \'à tiêu diệt vi khuẩn.
28

0

https://thuviensach.vn

Vì vậy, dùng mũi dế thở sẽ khoa học và vệ sinh
hơn dùng miệng.

Vì S(W máu có mm đỏ?
Trong máu có tế bào hồng cầu, chứa huyết sắc
tô. Trong tế bào hồng cầu, chứa chât Hemoglobin
(Hb) có dặc tính khi kết hỢp với O2 có màu đỏ
tươi, khi kết hỢp với CO2 có màu đỏ thẫm, chính
\ù vậy mà tế bào hồng cầu có màu đỏ.
Trong một giọt máu có vài triệu tế bào hồng
cẩu. Với số lượng tế bào hồng cầu nhiều như vậy,
'uíne; ta dễ dàng nhìn thây màu đỏ của máu.

V/ sao lõng mầy khùng thê dầỉ như lóc?
Theo nghiên cứu của các nhả khoa học, độ dài
lông tóc con người là do mao nang (túi mao) mọc
ra lông tóc có hình dáng lớn hay nhỏ quyết định.
Lông mày chỉ có thể dài đến một tuổi và một độ
dài nhâd định, sau đó qua một thời gian sẽ rụng đi,
nơi đã rụng đi sẽ mọc ra sỢi mới. ớ các vị trí khác
nhau trên cơ thể, lông tóc sinh trưởng có độ dài khác
nhau. Bởi lông tóc ở các vị trí khác rửìau sẽ có túi mao
lông khác nhau. Đồng thời, mỗi loại hình túi mao chỉ
Cơ thể https://thuviensach.vn
ngươi
29

có thế nâng đỡ cho một độ dài nhất định của lông
tóc. Túi mao của lông mày có sức chịu đựng kém hơn
nhiều so với túi mao của tóc. Vi thế, khi lông mày
đạt tới độ dài nhâ"t định, túi mao không chịu đựng
được nữa, lông mày sẽ dừng sinh trưởng, tự rụng đi
không thể nào mọc dài như tóc được.

Ttiuừngmyên chải lóc có uk đụng
tôt như thể nứo?
Theo thống kê, trên đầu người trung bìrứi có 10
vạn sợi tóc. Dưới mỗi chân tóc lại có túi mao. Dưới
mỗi túi mao đều có một hình cầu, trong đó có một
30

0

https://thuviensach.vn

tổ chức hình cái chuỳ tổng hợp
châ"t dinh dưỡng hình
thành nên sỢi tóc. Trong
điều kiện bình thường,
mỗi ngày mỗi người phải
rụng năm sáu mươi sỢi tóc,
sau đó sẽ mọc ra tóc mới.
Đương nhiên, cũng có một số
người rụng tóc xong thì tóc
không tiếp tục sinh trưởng nữa,
dẫn đến tóc càng ngày càng ít.
Thường xuyên chải tóc sẽ
kích thích tuần hoàn máu
trên da đầu, thúc đẩy tế bào
sắc tô" sinh ra sắc tô" đen
và làm không khí trong
sỢi tóc lưu thông, có lợi cho tóc mọc dài ra và đen
óng. Vì thế, chúng ta nên có thói quen thường
xuyên chải tóc.

Tại scw Hhỉ ngủ lại chảy nước miếng?
Nhờ có sự trỢ giúp của nước bọt, chúng ta sẽ
dễ dàng nuốt trôi thức ăn, nói năng trôi chảy.
Nước bọt còn có tác dụng làm sạch khoang miệng.
Cơ thể người
31
https://thuviensach.vn

Ban ngày, nước bọt trong miệng luôn bị nuốt
xuống bụng. Ban đêm kbi người ta ngủ, não được
nghỉ ngơi, nước bọt sẽ giam đi, khép miệng lại thì
nước miếng sẽ không thể chảy ra ngoài. Tuy nhiên,
có một số người ban ngày làm việc quá mệt, đêm
ngủ quá say, miệng khép chặt, nước miếng tự nhiên
sẽ chảy ra ngoài. Có lúc mũi bị tắc mà dùng miệng
để thở tĩiì khi đi ngủ cũng bị chảy nước miếng.

Tại S(W khỉ ngủ tại nghiến răng?
Một sô" người khi ngủ nghiến răng một cách vô
thức, điều này hay gặp ở thanh thiếu niên. Có hai
nguyên nhân chủ yếu dẫn đến hiện tượng nghiến
32

o

https://thuviensach.vn

lăng: một là do tác dựng phán xạ với ký sinh trùng
dưừng ruột (ví dụ như giun). Buổi tối sau khi đi
ngủ, ký sinh trùng sẽ bò trong ruột gây ra tác
dụng phản xạ của hệ thông thần kinh, làm cho
người ta có cử động nghiên răng. Thứ hai là do
ban ngày quá mệt mỏi, đặc biệt là thanh thiếu niên
có lượng vận động lớn, hệ thống thần kinh lâu
không được nghỉ, bị kích thích buổi tối không thể
yên tĩnh, liền sinh ra hiện tượng nghiên răng.
Ngoài ra các cơ nhai quá căng tạo thành những
động tác không thống nhâT, hoặc như hàm răng
trên và dưới mọc không đúng "quy củ”, có "điểm
tiếp xúc quá sớm" cũng có thể dẫn tới hiện tượng
nghiên răng khi ngủ.
Nghiên răng là không có lợi. số lần nghiến răng
quá nhiều, thời gian quá dài sẽ làm tổn hại tổ chức
răng, gây ra khuyết tật về răng. Nếu thói quen
nghiến răng khó sửa chữa thì cần phải nhờ tới sự
giúp đỡ của bác sĩ, nhằm bảo vệ hữu hiệu hàm
răng của chúng ta.

Vi sao con nguôi có thê
cám nhận sựđm đớn?
Khi có người đánh bạn một cái, bạn liền có thể
cảm thây đau, tất nhiên là đau ở mức độ nặng nhẹ
Cơ thể người
33
https://thuviensach.vn

khác nhau. Đau do đâu mà sinh ra vậy? Sau khi
một bộ phận nào đó của cơ thể bị đánh hay bị
thương liền giải phóng ra một loại châd hóa học
đặc thù, đồng thời phát ra tín hiệu đau, khiến
người ta có thể cảm nhận được sự đau đớn. Châd
hoá học được giải phóng ra có ba loại, dùng để
truyền đạt tín hiệu đau đớn. Khả năng truyền tín
hiệu đau của ba loại châd này không giống nhau
bởi cơ thể có các cảm giác đau khác nhau. Một số
thuôc giảm đau có thể làm giảm bớt sự đau đớn là
do chúng có thể ức chế quá trình sinh ra các chât
truyền tÍỊì hiệu đau.
Tuy nhiên, sự đau đớn lại
có hiện tượng bị ức chế. Như
những thương binh từ chiến
trường trở về, đại đa số đều
không cảm thây đau đớn,
lúc phẫu thuật không cần
dùng thuốc mê mà vẫn chịu
được việc chữa trị như
thường. Lẽ nào có người
không có "chức năng đau"
ư? Không phải như vậy. Sở
dĩ, có sự xuất hiện loại hiện
tượng đặc biệt này là do hệ
thô"ng thần kinh của con
người chỉ có thể xử lý được
một s ố lượng nhâT định các
34

https://thuviensach.vn

tín hiệu đau, khi tín hiệu đau quá nhiều, những tín
hiệu này liền tự động bị ức chế, từ đó mà cảm giác
đau giảm bớt. Điều này cũng giống như việc một
cửa cống chỉ có thể cho chảy qua một lượng nước
nhâ"t định vậy.

Tạỉ sao cm ngiíõi có thể
nói được?
Sở dĩ, chúng ta có thể nói
được là do chúng ta có cơ
quan phát âm gọi là thanh đới
(dây thanh). Thanh đới nằm ở
giữa cổ họng, là hai màng
mỏng có tmh đàn hồi mạnh,
kề ngay trên xương mềm giáp
trạng và xương mềm chước
trạng thuộc phần họng.
Độ dày mỏng, dài ngắn và co giãn của thanh
đới quyết định độ cao thâp của thanh điệu. Thông
thường, tiếng nói của nam giới thâp trầm và mộc
mạc là do thanh đới hcTíi dày và nặng, độ rung
chậm; tiếng nói của nữ giới sắc nhọn, lảnh lót là
do thanh đới mỏng \^à nhẹ, dễ rung động.
Tuy nhiên, chúng ta nếu chỉ phát ra âm thanh
không thôi thì cũng vô dụng, vẫn cần phải dùng
khoang miệng và mũi giúp chúng ta phát âm. Vị trí
Cơ thể người
35
https://thuviensach.vn

của môi, rang và lưỡi đều rất CỊuan trọng, vị trí
chuẩn xác mới có thể phát ra tiếng nói chuẩn xác.
Nếu thanh đới gặp trục trặc, đánh mâ^t tính đàn hồi
thì viêc phát âm sẽ bị khó khăn, người ta sẽ không
thể nói một cách chuẩn xác được. Chúng ta phải chú
ý giữ gìn thanh đới, không nên kêu hét quá to, cũng
không nên ăn những thức ăn kích thích quá mạnh,
bằng không rât có thể bị khàn giọng hay mât tiếng.

Vì S(W có ngM tihmg cao?
Một số người tuy đã
thành người lớn rồi mà chiều
cao vẫn không thể vượt quá
lm30, họ được coi là những
người lùn. Vóc người họ
thâp bé, tỷ lệ các bộ phận cơ
thể không cân đối, da khô,
rứìiệt độ cơ thể tương đối
thâp, nhưng trí não phát
triển bình thường. Người lùn
không phải là vừa sinh ra đã
chậm phát triển. Thực ra, khi
còn bé, chiều cao của họ
cũng xấp xỉ với những người bình thường. Đến thời
kỳ thanh niên, tốc độ phát triển trở nên chậm nhâ"t,
do vậy không thể cao được.
36

https://thuviensach.vn

Vì S(W lại mất hiện trạng thái
chậm hoặc ngùng phứt triển?
Điều này chủ yếu là do không điều chỉnh được
nội tiết gây ra. Bởi chức năng của các tuyến nội
tiết không tốt, hoóc môn sinh ra không đủ, khiến
cho cơ thể không thể phát triển bình thường được.
Hoóc môn sinh trưởng của những người bị bệnh
lùn do thuỳ não tiết ra rõ ràng là không đủ; thêm
vào đó những phụ nữ có tuyế...